Rozmowa Dnia: Monika Michnik

psa radio ekspertów i pasjonatów przed mikrofonem Adam moim i państwa gościem jest pani kierownik działu archeologii pani Monika Michnik ponownie Witam państwa i zaprosiliśmy panią tutaj do studia z powodu czegoś co w sumie wróciło teraz na pierwsze strony gazet Otóż wampirów z Gliwic No tak cała

historia zaczęła się ponad prawie 10 lat temu momencie budowy drogowej Trasy Średnicowej znaleziono to słynne cmentarzysko i w świat poszła informacja o nietypowych pochówkach na tym cmentarzu No i z tym Poszło też hasło o wampirach pewnie typowe pochówki Jak wyglądają znaczy my

prowadząc badania archeologiczne wiem tak powinno wyglądać takie normalne cmentarzysko wiemy że ludzie w tamtym okresie I mówimy o tym przełomie późnego średniowiecza iż tego już czas ówczesne do wczesnej nowożytności No ludzie byli składami tak jak my obecnie czyli w kładziony anatomicznym

wyprostowanie na wznak a tutaj nagle archeolodzy którzy rozpoczęli pracę panukasz obtułowicz zaczął wykopywać szczątki ludzi pochowanych w sposób dziwny czyli mieliśmy normalne osoby pochodzą leżące na wznak natomiast dziwne były miejsce posadowienia głowy bo ona się nie znajdowała tam gdzie powinna tylko złożono ją albo na wysokości ud albo na wysokości kolan A w niektórych przypadkach leżała obok szkieletu czyli wyglądało trochę jak takie miejsce zbrodni nie nawet nie Tyle tylko że po prostu wiadomo było że że jest to coś nietypowego Myśmy już zresztą zakładali że będzie to

ciekawe stanowisko inne niż te które które cmentarze na przykład tak jak przy kościele Wszystkich Świętych gdzie był były również Prowadzone badania wykopaliskowe ze względu na lokalizację ponieważ ono znajduje się jakby poza miastem poza murami miejskimi już na rozstaju dróg już i najważniejszą rzeczą było to że nie ma tam w okolicy żadnego kościoła a

generalnie jeżeli te osoby były chowane na cmentarzu No to przeważnie w bliskim otoczeniu świątyni No ale wybrani wewnątrz A to nie mieliśmy nie mieliśmy właśnie budynku świątynie świątynie również Ciekawe było to że nigdzie nie było zaznaczone to miejsce na co prawda dane archiwalne dotyczące przez chcieli Gliwic są Skąpe ale czasami gdzieś tam na mapach znajduje się miejsce jakiś Krzyży który w potem daje nam jakiś przesłanki do interpretacji Natomiast tutaj właściwie nic nie było czyli zdawaliśmy sobie sprawę że miejsce gdzie

pochowano tych ludzi zostało gdyby wymazane ze świadomości potomnych wampiry tak powszechnie nazywane mają 500 lat Jak wyglądał Wtedy świat Jak wyglądało wtedy Gliwice Czy trzeba przyznać że Gliwice były wtedy dość dobrze prosperujący miastem my mówimy o

mieście które znajduje się w obrębie ulicy dolnych i Górnych Wałów bo to było miasto i zaczynały się już również rozbudowana Przedmieście czyli tutaj w kierunku kościoła Świętego Krzyża i kościoła Świętej Trójcy który już nie istnieje Czyli mamy Przedmieście z przedmieści Raciborskie i Bytomskie to było miasteczko kupców Rzemieślników

żyjących po prostu w zamkniętej przestrzeni handlujących uprawiających rolę prowadzących działalności zwaną gospodarczą generalnie zabudowa w mieście była już większości dres i była jeszcze większości drewniana ale już mieliśmy oczywiście budynki murowane tak jak kościół ratusz na pewno część kamienic przy rynku była również budowlami wykonanymi z cegły lub też z kamienia o czym więc świadczy to wychowanie ludzi poza murami tego zgranego powiedzmy tego zabudowanego razem miasta to musimy pamiętać o tym że

rządziły wtedy ustalony prawidła życia czyli osoby które urodziły się w mieście miały obywatelstwo miejskie żyły bogobojni nie chodzi do świątyni i ich miejsce pochówku Jeżeli oczywiście nie opuściły Gliwic znajdowały się na tym cmentarzu wtedy funkcjonującym przy kościele Wszystkich Świętych jak państwo chodzą ulicami miasta wokół kościoła No to musicie sobie zdawać sprawę że tam sprawę że tam było ogrodzona murem przestrzeń właśnie Cmentarna i ona się znajduje tak naprawdę częściowo do tej pory ziemi natomiast wszystkie osoby

które nie spełniały tych norm były wyrzucane poza nawias tego tej zgranej społeczności No i w tym przypadku dopiero badania antropologiczne pokazały nam że mamy do czynienia tutaj wśród tych atypowych pochówków czyli tych które zostały sami głowami nie

umieszczonymi nie w tych miejscach anatomicznych mamy do czynienia z osobami które zostały ścięte czyli zostały na ich w wydane wyroki karne i te osoby zostały wykluczone przez całą społeczność i pochowane w miejscu odosobnionym poza poza miastem i właściwie miast miejscem które o którym funkcjonowało dość krótko ale generalnie No już po tym potem o nim zapomniano taka symboliczna wieczna kara wieczna tak wieczne pohańbienie i to chyba właśnie trudno bo archeolog pracujący i pan Łukasz

optołowicz który prowadził te badania musiał sobie zadawać pytanie coś jest Co się nagle stało że ma takie dziwne cmentarzysko podążał jakimś tropem interpretacyjnym i trzeba przyznać że zdarzają się w tym okresie pochówki które świadczą o jakiejś zabiegach antywampiryczne tych i to był jakiś trop interpretacyjny Niestety ten trop się

głównymi trochę wypad w naszej świadomości fakt że że to nie jest tak do końca mamy do czynienia z wampirami tylko z osobami które zostały wykluczone a ty wykluczone osoby to nie tylko odcisk skazańcy ale również dzieci które urodziły się bez nie zdążą No je poddać

chrztu Świętemu osoby psychicznie chore też osoby które mogły być bardzo ubogie uprawiać zawody niegodne czyli na przykład prostytutki Jakie były oznaki za życia które mogły sugerować że właśnie osoba po śmierci należy ją zabezpieczyć żeby nie stała się wampirem bo jakby mówi pani Właśnie że nie ma Oczywiście fizycznych tutaj głów czy

innych takich rzeczy które kojarzą się nam tak popularnie z wampirami czy mogły być taka są takie przekazy że na przykład w książce którą opublikował muzeum dotyczących tych badań autor autorzy podają liczne przykłady aż jeden Szczególnie zapamiętałam o przeoryszy z klasztoru którą zakonnicę uważały że ona

jest straszy po śmierci i dlatego jest poświadczone źródło worze została właśnie po śmierci zabawy przebita kołkiem i została przygnieciona również w podajże kamieniem czy zabezpieczenie jednak po śmierci po śmierci Tak oczywiście a tutaj badania to jest ta nowość na której wszyscy teraz się skupiamy co

jest badany jakie zbadany i jakie mogą być efekty przed Staramy się wykorzystać w pełni te Źródła które pozyskujemy w trakcie prac archeologicznych a tu idą nam są tym nauki ścisłe i tutaj mamy taką sytuację Że co prawda te szkielety zostały przebadane przez antropologów ale zgłosiła się do nas klinika stomatologiczna która chciała właśnie dokładnie sprawdzić No uzębienia zęby żuchwę i do tego właśnie w zaproponowali nam że wykorzystaną najnowsze techniczne nowinki czyli tam jakieś tomografię komputerową rentgen i jakiś taki specjalistyczne przyrządy które oceniają im ich stan zębów spodziewali się podejrzewam i mamy jeszcze w pełni badań ale z tego co zostało mi przekazane No wydaje mi się że żyliśmy życzyli byśmy sobie wszyscy żeby mieć taki stan uzębienia współcześnie ponieważ nie znaleziono

szczątki śladów próchnicy i to nawet nie tej którą widać gołym okiem czyli zniszczonych zębów ale również nie stwierdzono śladów z próchnicy które znajdują się pod korzeniami zębów czyli gdzieś w okolicy żuchwy to bardzo ciekawe wydaje się że jakby higiena jamy ustnej to nowoczesny wynalazek No tak ale my musimy patrzeć na to z perspektywy takiej że no czyli dostępność Do pożywienia była zupełnie inna i mieli zupełnie inną dietę przede wszystkim nie tak bogatą w cukry jak współcześnie więc oni jedli mniej jedli

głównie kaszel jakieś warzywa No i oczywiście mięso które spożywali No to też bardzo często było wędzone lub też solone więc nagrałem naprawdę Zęby są bardzo mocno starte co właśnie świadczy o tym że no musieli bardzo mocno starać się rozdrabniać to z pożywienia pożywienie w trakcie spożycia teraz Przypominam sobie wszystkie filmy w których była mowa mniej więcej o tym okresie czasu i wydaje mi się że zostałam Oszukana ponieważ zawsze zęby na filmach Właśnie takich osób pokazywanych jako mieszkańców jakichś takich średniowiecznych miast były zniszczone znaczy oczywiście ja mam ja mówię o tych

po przejściu Stonoga chyl który oddaliśmy do badań natomiast całego zbioru tam jest rzeczywiście są ślady próchnicy to nie jest tak że nie mieli da idealne uzębienie tam oczywiście zdarzają się też przetoki zdarzają się że część tych osób nie ma zębów na akurat w tym

przypadku bo wybrali państwo sobie zażyczyli właśnie te z tych pochówków atypowych 8 okazało się że te szkielet pomimo tego że my mówimy o ludziach większości wieku dojrzałym czyli tak gdzieś koło po 30 t-30a 50.com No akurat tym przypadku stan uzębienia był No bardzo dobre a co można zbadać właśnie oglądając zęby Czego możemy się dowiedzieć Nie no to oczywiście możemy na przykład stwierdzić jakie były Choroby związane z jamą ustną ale również

badania zębów przynoszą nam ciekawe odpowiedzi ponieważ obecnie w archeologii bada się tak zwane izotopy na przykład strontu azotu węgla it izotopy mówiono bardzo dużo na temat diety ale też bardzo często mogą nam powiedzieć jeżeli są zachowane optymalne warunki czy dana osoba urodziła się w

tym danym miejscu czyli mówimy tutaj o ludziach pochodzących na przykład z Gliwic czy też ta osoba przyszła Przyjechała czy jest osobą Po prostu spoza miasta spoza tego terenu widziałam że również była mowa o stresie tak bo to jest czynnik jak wiadomo za który też powodujemy obecnie też mamy ten zagryźć zęby zęby i myśli je że te ślady właśnie

tarcia no i tam też Oni stwierdzili że są takie ślady właśnie zgryzu związanego ze stresem wiadomo no pomimo tej sama sytuacja w jakiej zostali postawieni że Podejrzewam że mieli proces sądowy i zakończony wyrokiem No i potem egzekucja No ale też życie w tamtych czasach nie było łatwe tak jak tak jak dzisiaj pozwolę sobie jeszcze spytać wracając to właśnie tych wykopania tych ciał jak

reaguje się kiedy właśnie na terenie budowy widzi się zwłoki znaczy to my nie mówimy zwłoki Przepraszamy za szkielet czy bardzo często trakcie takiej inwestycji ona Jeżeli to jest poprzedzone takim procesem administracyjnym którym na przykład konserwator sprawdza dostępne dane źródłowe dane archeologiczne i jak gdyby wiemy że możemy się czegoś spodziewać w tym przypadku odkrycia ono nastąpiło w 2011 roku kiedy to

wyburzają kamienicę przed budową deski no to była powiedzmy niespodzianka wszyscy byliśmy zaskoczeni i No oczywiście powiadomił y nas kierownik budowy No i tak się składa że akurat tym przypadku pierwszą osobą do której zadzwonili była tutaj komenda Gliwicach no bo znajdują znaleźli

szkielety A to jest zawsze podejrzane znalezisko trudno to osobom postronnym ocenić czy mamy do czynienia z zdarzeniem że tak powiem nowym czy też zdarzeniem starszym tym przypadku nasz naszej komendzie osoba trafia to zgłoszenie szybko się zorientowała że to może być coś starszego is pojawiło się pojawili się archeolodzy i służby konserwatorskie które zabezpieczały teren po czym była ta dwuletnia przerwa

ponieważ No wiadomo że trzeba byłoby używa było przygotować wszystko pod inwestycje ale w momencie kiedy zaczęto realizować tą deskę No to to już ten teren był objęty całkowitym i badaniami archeologicznymi takim razie będziemy czekać na wyniki tutaj wszystkich badań może nauczymy się dbania o higienę jamy ustnej albo dowiemy się czy stresujemy się bardziej niż właśnie tutaj wskazane osoby które zostały pochowane na pewno musimy wykluczyć z diety cukier tak tak I przestać wierzyć w wampiryczne zęby które których Niektórzy też się spodziewali tak doszukiwać liśmy Dziękuję serdecznie przed mikrofonem Ada Duda a moimi psa gościem była Monika Michnik kierownik działu archeologii muzeum w Gliwicach Bardzo dziękuję za spotkanie życzę miłego dnia dziękuję

radio ekspertów i pasjonatów