Póki ciało ciepłe, wszystko jest możliwe - czym jest prowokatywność? Joanna Czarnecka | Rozmowa Dnia
💭 Póki ciało ciepłe, wszystko jest możliwe – czym jest prowokatywność? Gościem Agnieszki Chlewickiej - Bac w dzisiejszej „Rozmowie Dnia” była Joanna Czarnecka z Fundacji Provocare Tematem spotkania była prowokatywność – czym właściwie jest, na czym polega i w jaki sposób może wpływać na nasze spojrzenie na siebie, własne możliwości i otaczającą nas rzeczywistość. 🎙️ Czy rzeczywiście nigdy nie jest za późno na zmianę? Co może się wydarzyć, kiedy zaczniemy patrzeć na siebie i swoje życie z innej perspektywy? I wreszcie – po co nam prowokatywność? O tym Joanna Czarnecka opowiedziała Agnieszce Chlewickiej - Bac w najnowszej „Rozmowie Dnia”. ▶️ Zapraszamy do oglądania i podzielenia się komentarzem!
Transkrypcja materiału
Transkrypcja automatyczna, może zawierać drobne błędy.
Radio Ekspertów i Pasjonatów. Dzień dobry państwu. Dzisiaj porozmawiamy o prowokatywności i już samo to słowo może być trochę mylące, >> bo prowokacja kojarzy nam się z czymś, co ma nas zdenerwować, wyprowadzić z równowagi czy przekroczyć nasze granice.
>> Tymczasem prowokatywność może być narzędziem pracy z człowiekiem opartym między innymi na humorze, paradoksie. i konfrontacji, a przede wszystkim na przekonaniu, że człowiek ma w sobie możliwość zmiany. Moim gościem jest Joanna Czarnecka z Fundacji Prowoker
Instytutu Prowokatywności. Dzień dobry. Dzień dobry bardzo. >> Proszę y Asiu, powiedz mi, czym więc naprawdę jest prowokatywność i co ma się wydarzyć w człowieku, którego prowokujemy? >> To zacznę od tego, co już nadmieniłaś, że prowokatywność nie jest tym samym, co prowokacja. Dlatego tak jest też trudno, bo sama nazwa może wprowadzać w lekką
dezorientację albo w w tą błędną ścieżkę nie myślenia. Szczególnie jak ktoś był doświadczony taką, nazwijmy to klasyczną, prawdaż prowokacją polską. Natomiast w prowokatywność wywodzi się uzarania z metody klinicznej stworzonej przez Franka Parelego, który był i i terapeutą klinicznym, ale też był pracownikiem socjalnym i wykładowcą uniwersyteckim. I w prowokatywności
masz tak najprościej rzecz ujmując wychodzisz najpierw od akceptacji człowieka z tym wszystkim z czym przychodzi i po co przychodzi i jaki przychodzi a dopiero dopiero mając tą bazę zaczynasz trochę w przerysowaniu jakbyś wprowadzał siebie wprowadzała siebie i i drugiego człowieka w salę krzywych zwierciadeł
nie gdzie na początku Niby wiesz jak wyglądasz, ale wchodząc do sali krzywych zwierciadeł w zależności od tego na które popatrzysz to wyglądasz trochę inaczej. Możesz przedefiniować co rzeczywiście jest moje a co nabyłam. Nabyłam przez mój sposób jak zostałam wychowana, jak mnie ukształtowały moje relacje, moje związki, moi rodzice i tak dalej, i tak dalej, społeczeństwo i cała reszta. I i po wyjściu, że tak powiem, z sali
krzywych zwierciadeł, a Frank mawiał, że dopiero wtedy się zaczyna proces, nie? Czyli kiedy Kora nowa razem z mózgiem ssaczym zaczyna porządkować na nowo klocki. A więc zadaniem osoby, która wspiera prowokatywnie jest bycie trochę takim człowiekiem, który pokazuje w krzywych zwierciadłach wszystko to, co wnosisz w
swoim myśleniu, byciu, zachowaniu, nastawieniu, wspomnieniach i tak dalej. I często ludzie mówią: "Ale wiesz, ja ja to tak, no ja chyba nie umiem, nie?" Bo wiesz, ja nie mam tyle poczucia humoru, tylko że humor w prowokatywności jest kontekstowy. On się bierze z interakcji. On nie jest sztucznie generowany, nie? I i to co badania pokazują to to, że humor jest już oprócz tego, że ma niesamowicie dużo takich efektów w procesie leczenia,
czy to czy procesie zmiany, czy rozwoju. ale też ma ten komponent pod tytułem ułatwienia procesu zmiany, szczególnie tam, gdzie jesteśmy mocno w zastaniu, nie mocno w gąbrowiczowskim upupieniu. I ostatnie zdanie, bo obiecałam tobie, że się będę streszczać. Ja zawsze tak metaforycznie mówię, że jeżeli chociaż raz oglądałaś filmy z Cherry Cheplinem albo umiałaś się uśmiechnąć do brać Marks, do świętej pamięci filmów
Tyma albo Boże by >> Barei. Barei yyy albo do sposobu żartu yyy Mty Pythona yyy czy też nawet w niektóre sceny z yyy współczesnych seriali typu 1670, który bazuje tam jest dużo prowokacji, trochę zniekształceń, ale tam też są elementy prowokatywności, bo chłopaki świetnie znają i improwatywność, improwizację.
No to jednak spotkałaś prowokatywność, nie wiedząc, że to prowokatywność. >> A zatrzymajmy się na tym humorze, bo on też jest taki trochę kontrowersyjny, bo chciałam ciebie zapytać, dlaczego humor może być narzędziem pomagającym człowiekowi coś zobaczyć i zmienić. A jeszcze pojawia mi się takie pytanie, czy można śmiać się ze swojego problemu i nie bardzie trzeba być bardzo poważnym, trzeba być takim, wiesz, sirnoniożna. Ja no nie wiem czy ja umiem, no nie umiem tego wyrazu wypowiadać, ale mam nadzieję, że że zrozumiale to zabrzmi. Trzeba być takim wiesz do aż do śmierci w swym
cierpieniu. Poza tym wiesz, no humor jednak jestem profesjonalistką, a humor zabiera mi moje ego profesjonalne, moje ego zawodowe. Poza tym co sobie ktoś pomyśli, no że ja jestem albo że jestem głupiutka albo że No, no nie, no Joanna nie nie można. Ja nie czuję, żeby mi humor zabierał mój profesjonalizm. Wręcz przeciwnie, jak popatrz na to, co neurologicznie daje humor, to z jednej strony, szczególnie w tych momentach, kiedy jesteśmy mocno w problemie, humor sprawia, że zmienia się
waga problemu. On nie staje się od razu lekki i to nie chodzi o to, że my nie umniejszamy problemowi nigdy. My bardziej go odciążamy, bo i też przez to, że w czasie humoru, w czasie śmiania się mózg ludzki nabiera więcej tlenu, czyli dzieje się coś przeciwstawnego do tego, kiedy jest w samym czy to stresie, czy w lęku, ponieważ i w stresie, i w lęku, i w upieniu nam się skraca oddech, zmniejsza się powietrze. mózg na poziomie gadzim zawęża pole widzenia, żeby ukierunkować nas na obronę albo na ucieczkę, nie? I i humor nam zwalnia tą
blokadę, nie? Czyli na nowo zaczynamy zauważać więcej możliwości, zaczynamy być bardziej w dystansie do tego wszystkiego, co się dzieje i jak się dzieje. Przez co nasz mózg wchodzi w taki trochę stan dziecka, które mówi: "Ojej, mogę sprawdzić jak to jest".
Zaczynamy wchodzić w ciekawość. Nie ciekawskość, ale ciekawość, co się zadzieje, kiedy się zadzieje, kiedy zrobię trochę inaczej. I dzieje się jeszcze jedna magiczna rzecz. A na poziomie wytwarza się w sposób naturalny w nas odwaga do wchodzenia w nowe bądź
nietypowe. Uruchamia się bardziej kreatywność, zmienia się punkt odczuwania bólu i mózg głębiej zaczyna się uczyć. I kolejna rzecz, która się dzieje na poziomie humoru, to jest to, że zaczynamy być w bliższej relacji. Ludzie często są zaskoczeni przyjeżdżając czy to na warsztaty, czy właśnie na na różne jakby wydarzenia, które jako fundacja robimy, że już po krótkim czasie
interakcji ludzi, którzy w ogóle się nie znali, zaczynają z większą odwagą i chęcią punkt pierwszy być w kontakcie. M drug być w otwartej, szczerej, autentycznej rozmowie, ponieważ zdejmujemy te wszystkie wiesz maski. O ile pierwsze 5 minut jest takie: "O,
rety, co tu się dzieje? Oni są jacyś inni". Nie, ale przepraszam bardzo, tutaj powinniśmy być bardziej chyba poważni, nie? I nagle i to, że nie dostajemy scenariusza, na który byliśmy gotowi, mózg zaczyna się otwierać na doświadczanie na nowym poziomie. I ja już chyba w skrócie tyle.
Jak ciebie słucham, to jakby zaczynam czuć o czym rozmawiamy i rozumiem to bardziej o, że chodzi o wytrącenie człowieka z utartego sposobu myślenia, niż o wywołanie w nim złości, bo to nie tak powinniśmy to rozumieć. >> Tu się z tobą zgadzam. Natomiast złość jest też elementem procesu zmiany, drodzy państwo. Nie, nie jakby nie, nie zabierajmy sobie tego. Złość, gniew bądź
podrażnienie jest naturalną emocją, która informuje nas o tym, że halo, chcę inaczej. Halo. Nie podoba mi się to, co się dzieje. Nie podoba mi się to, co co mnie spotyka w jakiś sposób, co mi dajesz albo co ja daję tobie. Ktoś nam kiedyś mówił, że złość i gniew jest nie wolno, masz być grzeczna,
>> nie? I więc więc jeden z ważniejszych informatorów o tym, że nasze granice zaczynają być przekraczane sami sobie odebraliśmy albo uwierzyliśmy, że tak nie wypada. I w prowokatywności ta mechanika się zadziewa bardzo dziwnie w tym sensie, że człowiek przeglądając się w tych krzywych zwierciadłach, ta złość o której która się budzi nie budzi się do ciebie jako rozmówcy. Ta złość budzi się na samego siebie,
ale nie jest złością destrukcyjną. Jest złością, która mówi: "Chcę inaczej, >> informuje." >> Tak. yyy yyy zaprasza czy też mobilizuje cały układ do tego, żeby zmienić skrypt, >> zmienić schemat. >> Po taką jedną rzecz, bo się zastanawiam jak można m powiedzieć wytrącić człowieka z tego jego sposobu myślenie, >> można jeżeli on nie chce, >> ale spróbować powiedzieć mu coś mocnego, czasami niewygodnego, a jednocześnie dać mu takie poczucie, że jestem po twojej stronie. Wiesz co, w prowokatywności robimy to przynajmniej na trzy sposoby. A myślę, że tych sposobów jest o wiele więcej, ale są takie trzy, które, że tak powiem, każdy może zastosować, a niezależnie od tego, czy praktykuje prowokatywność, czy nie. Jedna rzecz to jest właśnie to, co powiedziałam wcześniej, czyli wejść trochę w postawę
Cherzplina albo Barei, nie? Czyli nie wartościuję tego, co robisz, nie oceniam tego, co robisz, ale w przerysowaniu pokazuje ci i korzyści, i konsekwencje, które mogą być, jeżeli nic nie zmienimy. >> A i to jest jedna rzecz. Druga rzecz to jest to, do czego też zapraszał
jeden z twórców teatru improwizacyjnego, społecznie zaangażowanego i do czego też zaprasza Frank Totino, czyli stań się głosem jednego z elementów tej sytuacji bądź też głosem obserwatora. Czyli w momencie ja czasami podgrywam na przykład mrówkę, która obserwuje kobietę, która po raz już siódmy w tygodniu ubolewa nad tym, ile waży
i i wtedy zaczynasz mówić: "O mój Boże, ona znowu ma swój dialog, a ja nadal nie wiem gdzie pochowała te babeczki, czy ona je już zjadła, czy jeszcze nie?" I człowiek jakby słuchając w sensie zaczyna się uśmiechać, bo to nie jest przeciwko niemo, nie? To jest jakby w
kontekście tego, co się może zadziewać, a o czym nawet nie wiemy, nie? i zdejmuje ten ciężar poczucia winy. A inną inną kwestią i innym sposobem jest też to, że w momencie jeżeli i najważniejszym moim zdaniem, że jeżeli ty masz swój cel, ja teraz cię naprawię >> i zrobię to prowokatywnie, to nie używaj prowokatywności, bo wtedy z tego wyjdzie prowokacja, ponieważ prowokacja patrząc na to klasyczne rozumienie,
a nie nie Nie chodzi mi o źródło słów, tylko o to takie, nazwijmy to słownikowe rozumienie. To osoba prowokująca wywołuje uprowokowanego emocje bądź zachowania, które to ona chce. Tak. >> W prowokatywności nie masz prawa mieć swojego celu. >> Ja cię zapraszam do innego popatrzenia. Stymuluje w tobie, >> ale nie zakładam, co z tego wyjdzie. To jest twoje. Natomiast, natomiast ważne jest, że w momencie, jeżeli szczególnie jak się pracuje na przykład z osobami z depresją albo ze stanami lękowymi, że w momencie kiedy ona przytakuje, czyli de facto chodzi ci tobie się wydaje, że już przerysowujesz, że już jest wiesz krzywe zwierciadło, a ona przytakuje, bo de facto na razie chodzicie po tej samej łące i klu i zabawa zaczyna się wtedy, kiedy to ty może musisz jeszcze bardziej przerysować, jeszcze bardziej, nie, żeby
mózg zaczął mówić: "Ale moment, no aż w takim upupieniu nie jestem". Albo: "Ojej, to rzeczywiście tak może być widziane. Ojej, to tak naprawdę to tak może wyglądać. Ojej i tak dalej i tak dalej." Więc, więc tu jest też coś nieprawdopodobnego, że co się dzieje. Dlatego ta metoda de facto zmienia i osobę, z którą się pracuje tą metodą, ale też i mnie, ponieważ ja dość szybko się orientuję, który temat jest takim tematem, który ja już potrafię sama też w sobie się do tego kawałka siebie uśmiechnąć. A który z kawałków? No tutaj jednak mam swoją swoją agendę, nie?
i albo tutaj, no tutaj nie, to tych tematów to to nie nie i więc ja też dość szybko weryfikuję siebie w tym wszystkim i to co jest też niezwykłe, jak pracujemy na przykład prowokatywnie z parami, a i wiele par mówi mówi nam o tym, że oni byli na przykład też na innych terapiach, ale gdzie jednak czuli się trochę trochę oni w sobie. To nie jest kwestia terapeuty, nie? Tylko oni w sobie w jakiś sposób oceniani, w jakiś sposób mieli poczucie, że ten terapeuta jest po którejś ze stron. W prowokatywności przełączasz się, nie? Trochę podgrywasz jego, trochę podgrywasz ją, trochę podgrywasz samą relację. Czasami wcielasz się w to dziecko, którego być może nawet nie znasz, nigdy nie spotkasz, ale masz pewienną fantazję na temat tego, co dziecko może myśleć obserwując to tą dwójkę. Więc oni zaczynają się uśmiechać do swojej
relacji. Czyli coś co było jeszcze chwilę temu miało 5 ton zaczyna być takie jakieś pocieszne. >> Powiedziałaś o pracy z parami, z osobami depresyjnymi, lękowymi. Czy są osoby, z którymi absolutnie nie można pracować tą metodą? >> Nie żywi. >> To jest jedyny. Nie, to nie jest jedyny, ale to jest podstawowy. Oni, u nich jest
trudno zauważyć reakcję. >> A jak mawią Farelli, najważniejsze rzeczy dzieją się pomiędzy słowami, nie na słowach. Im bardziej jesteśmy wykształceni, im bardziej jesteśmy schowani za maską profesjonalizmu albo m in business, tym łatwiej jest nam uciekać, nie za zasłonki. Natomiast,
natomiast te szczególnie te pięknej mowy, nie? A prowokatywność patrzy na to, co dzieje się pomiędzy i no a przy osobach zmarłych trochę trudno jest zauważyć to pomiędzy, nie? Ale tak bardziej na serio wiesz co? Przeciwwwskazania do stosowania tej metody są głównie w osobie, która chce ją stosować. Czyli w momencie kiedy ja w dniu dzisiejszym nie lubię sama siebie albo patrzę na ciebie, mówię: "Ja pierdolę, jak ona śliczna", a ja nie lubię ślicznych kobiet, bo się dzisiaj nie czuję śliczna, to nie mam prawa używać tej metody. Jeżeli jeżeli słucham
tego, co mówi drugi człowiek i mówię: "Przcie to żaden problem". albo nie rozumiem, totalnie mam to podobnie jak w każdej metodzie wsparcia nie mam prawa wówczas. Przeciwwskazaniem jest, że jeżeli na przykład nigdy wcześniej nie pracowałam z osobami depresyjnymi, to ja bardzo jasno mówię: "Bądź ostrożny albo nie stosuj w ogóle". Z racji tego, że nie wiesz, jeżeli nie masz w sobie
obrazu, z czym może się mierzyć ta osoba, jakie demony może mieć, że tak powiem, w sobie, >> to nie tykaj. Masz milion innych narzędzi, łącznie z najważniejszym narzędziem, jakim jest bycie człowiekiem z człowiekiem. Tam nie trzeba nic więcej. Y i przeciwwskazaniem też jest
taki moment, gdzie ja patrzę na na tego unego albo tą uną i mówię: "O mój Boże, przecież to jest sacha środka. No gdzie ona ma siłę?" Czy jak ja nie wierzę? To jak mał mawiał Carlo Rogers, twórca terapii skoncentrowanej na kliencie, de facto kumpel Franka Farelego i pierwszy superwizor Franka Farelego, czyli twórcy terapii prowokatywnej, czyli już wiemy, gdzie były korzenie tej prowokatywności.
Ludzie są jak psy. Oni wiedzą, kiedy ich nie lubisz, kiedy w nich nie wierzysz, albo kiedy ty kłamiesz. Wszystko musi być spójne. Nasza intencja, nasze słowa i nasze przekonania. >> Wiesz co, z tymi przekonaniami bym nie przesadzała, ponieważ na na w tym co ja robię, w tym jak przerysowuję niektóre rzeczy, jak przerysowuję i jak zaczepiam
pewne obrazy, to ja w większość z nich w życiu nie uwierzę, nie? Dlatego mówię, że z tymi przychod natomiast na poziomie postawy, że jestem po twojej stronie, że akceptuję cię w pełni, nawet jak nie rozumiem tego, co se włożyłaś do głowy, to w tym jestem spójna. Jestem spójna w tym, że jestem człowiekiem wobec człowieka. Dlatego ta metoda jest na przykład niewygodna dla tych, którzy wiesz co, jakby mają trudność z byciem autentycznym w relacji z klientem, czyli potrzebują się chować za pewną fasadą. Ona jest niewygodna i też
niezalecana w momencie, jeżeli masz ogromny taki paradygmat kontroli, nie? Ja muszę rozumieć, ja muszę mieć wpływ, a ty musisz tańczyć wedle mojego baletu. To niekoniecznie prowokatywność. A bo w prowokatywności, jak to kiedyś powiedział jeden z z aktorów Teatru Polskiego w Poznaniu, trzeba się puścić. Mhm. >> To jest taniec. To jest taniec z lustrami i i to jest przepiękna metafora. I i wiesz co? I też trochę to jest też tak, że że w prowokatywności trochę wypuszczasz siebie i tego drugiego człowieka na piękny ocean pełen
różnorodności. Ale to do której latarni morskiej najpierw dopłynie ten ten człowiek jest jego wyborem, nie twoim. Gdybyś miała sprowokować jedną myśl u osoby, która nas teraz słucha, taką którą zabierze ze sobą po tej rozmowie, co chciałabyś jej powiedzieć? Wiesz co,
chyba to, co było jednym z Frank miał bardzo dużo pięknych zdań, ale są dwa, które kocham miłością czystą i które rozsiewam jak tylko mogę, więc z chęcią też i rozsieję teraz, jeżeli pozwolisz. Jedna to jest póki ciało ciepłe, to wszystko jest możliwe drodzy państwo. A i to jest coś co jak patrzę pracując z
pacjentami terminalnymi, z pacjentami klinicznymi, czy jak patrzę jak pracuję z z ludźmi czy to DDA, DDD, czy po prostu z ludźmi, którzy gdzieś stanęli w swoim życiorysie, to to zdanie naprawdę buduje. >> Jak ty rozumiesz to zdanie? Wiesz co, no że naprawdę jesteśmy w stanie jako ludzie różne rzeczy przeżyć, zmienić,
przejść póki ciało ciepłe. Kiedyś dawno temu Freud chyba mawiał, że do 18 roku życia tylko możemy coś zmieniać. Niektórzy wcześniejsi mówili do szóstego, potem było, że 22, potem, że 30, a teraz się okazuje, że tak naprawdę nawet do 60 jest kwestia tylko na ile my dbamy
o nas samych. I a drugie zdanie to jest trochę takie zdanie i do wszystkich ludzi, ale też i do mojej branż. Póki ciało ciepłe, to można prowadzić terapię. Terapia u Franka była traktowana jako proces wsparcia człowieka przez człowieka. I i chyba to są takie dwa zdania, nie? Z
naciskiem na tą pierwszy człon, czyli póki ciało ciepłe, to wszystko jest możliwe. I to tak, tak. Ja to też patrzę, wiesz? Ja ostatnio już zdanie odpowiadając na twoje pytanie mam przyjemność pracować w poniedziałki na oddziale klinicznym leczenia zaburzeń nerwicowych w Katowicach
i a i patrzę jak ta prowokatywność w przepiękny sposób wspiera naszych klientów, naszych pacjentów w ich odkrywaniu siebie i I i patrząc też na to, co jedna z z naszych pacjentek powiedziała, że przez x lat mocowała się z różny z z kwestią swoich różnych dylematów i dopiero dopiero zetknięcie z
z prowokatywnością i z pewnym przerysowaniem, które było dla niej niewygodne. Ale w momencie, kiedy zaczęła sama się uśmiechać do tego wszystkiego, to zaczęła czuć, że dzieje się jakaś dziwna zmiana. Więc drodzy państwo, cieszmy się, bo to umiemy od dnia poczęcia już łonie mamy i to umiemy do końca życia. Czasami zapominamy, tak jak Fareli mawiał, że zapominamy o tym, że jesteśmy silni, a jakbyśmy nie byli silni, to byśmy już dawno nasz umysł, nasze serce przestało bić. Więc nie znam człowieka, który by nie tęsknił za uśmiechem, za radością, za humorem. Korzystajmy z tego, co ktoś kiedyś, czy to Bóg, czy wszechświat, czy energia, czy po prostu łono naszych matek nam dało, czyli z życia, radosnego, dobrego życia. Drodzy państwo, >> serdecznie dziękuję za rozmowę moją i
moim gościem i państwa była Joanna Czarnecka z fundacji Prowoker Instytutu Prowokatywności. Dziękuję. >> Dziękuję za zaproszenie. Dziękuję państwu. Do zobaczenia. Yeah.


