Kozacy na zamku w Chudowie

[Muzyka] Wielki sułtan Mehmet, syn nieba i wladz. Bla bla bla bla bla bla. Wam dikusom zaporskim poddać. [Muzyka] >> My takiego słowa nie mamy. >> Poddać się mi dobrowol dobrowolnie. poddać się mi dobrowolnie, bez żadnego oporu i nie kazać mi się więcej waszymi napaściami przejmować. >> Chudów to wioska położona tuż za Gliwicami i słusznie kojarzona z ruinami tamtejszego zamku, którego historia sięga XV wieku. Zamek został zbudowany przez szlachcica Jana Saszowskiego z Gierałtowic. Niestety budowla w pierwotnym stanie nie przetrwała do naszych czasów. W 1874 roku zamek spłonął. Na co dzień mieści się tam muzeum, ale w letnie weekendy odbywają się tam plenerowe imprezy, w trakcie których pasjonaci historii przenoszą nas w dawne czasy. Co tym razem zobaczymy na zamku w Chudowie?

Mówi Andrzej Sośnierz, prezes fundacji Zamek Chudów. Więc tak po kolei o 15:00 bo, że niestety pogoda, która w tym roku nas nie rozpieszcza w ramach, jak mówię płonącej planety to jest zimno i nieładnie, więc więc yyy musieliśmy przełożyć spektakl teatralny, który miał być w tamtym tygodniu i dzisiaj odbędzie się o 15:00 y taki spektakl, który będzie przypominał listy jak co się stało, kiedy Sułtan Mehmet V napisał list do kozaków i z

żądaniem, żeby się podporządkowali. Co z tego wyniknęło? To zobaczymy na spektaklu. Na pewno nie to, czego się spodziewał Sultan Mechmed V. A w rolę kozaków wcielili się aktorzy Fabryki Kultury, którzy zaprezentowali spektakl, którego kanwą jest ponoć autentyczne zdarzenie z roku 1675, kiedy to Sułtan Mehmed IV wezwał kozaków do złożenia muołdu. Kim są kozacy, których spotkaliśmy w chudowie mówi Anna Leśniak. Witamy. Jesteśmy kozakami. Ja jestem kozaczka dusza. Dokładnie tak, proszę

państwa. A za mną reszta niesamowitych kozaków zaporowskich. Ach, proszę pana, po prostu historia nadal ma kurz na butach i ona nas tutaj zaprowadziła w te niesamowite mury wprost do Chudowa, aby opowiedzieć jedną z najbardziej fascynujących historii związanych z kozakami, czyli związanych z pisaniem listu do kogo? Do kogo? >> Do kogo? >> Do Mehmeda. Nie, my go nie lubimy. Do Mehmeda IV. >> Wiemy już o czym będzie opowieść. A jakich pokazów mogą spodziewać się widzowie? >> Pokazy, proszę pana, powiem panu to w

takim przykładzie. Kozak >> nie idzie na pokazy. To pokazy przychodzą do kozaka, patrzą mu w oczy i mówią: "Ho ho ho, ho, kozacy, ustawcie mnie!" I gdzie się mam pokazać? My nie musimy się pokazywać. Nasza dusza mówi za siebie. >> Kozacy zaporoscy mieszkali w Siczy. Często jednak z racji swojej roli ją opuszczali. A czy nasi kozacy z Chudowa też podróżują? A jeśli tak, to na czym?

>> Czasami na koniu, czasami na beczce. To zależy jak leży. >> To w takim razie grupa chyba często jest w drodze. >> Często na pewno nie >> rzadkoa nie mówi do mnie. Nie >> mówi do mnie: "Schrup mnie, >> zjedz mnie". Schrup mnie. >> Bierz to łódko. >> Kto kozak? >> Chodźcie kozaki, chodźcie do mnie. Do mnie >> nie mabraj. >> Dobra, >> dobra. >> Co nam chcesz powiedzieć? >> O, lepszy gość w garnku niż tatar za płotem. Jakub Podgórski to aktor młodego pokolenia działający między innymi na deskach teatru nowego w Zabrzu czy Teatru Śląskiego w Katowicach. Jakie kozackie imię przybrał na ten plenerowy spektakl?

>> Wścieklizna. Nie mam wścieklizny, ale wścieklizna się nazywam. To jest poważne imię. Ja bardzo poważnie podchodzę do mojego zawodu kozaka, więc proszę mi tu nie ubliżać. Czuję się jako kozak prosto z serca i tego się będę trzymał. Urodziłem się, nie urodziłem się kozakiem i zawsze nim byłem. Czułem to wewnątrz moich wnętrzności, tak jak reszta mojej ekipy, która jest też kozacka. No i kozakujemy na mieście i kozakujemy w Chudowie przede wszystkim dzisiaj. No i w innych miejscach też będziemy kozaczyć, dlatego będziemy was serdecznie zapraszać w inne miejsca.

>> Kozacy nie mieli czasu by bawić się w krawców. Skąd więc brali szaty? >> To to jest od jednego takiego waśmościa. To jest jakiegoś trupa. A to zebrali. >> A to z polowania. Polowania, z którym zwierzę zginęło tymi rękami. >> Jakub Piwowarczyk wcielił się w rolę atamana kozackiego Iwana Sirke. Czy dobrze czuł się w tej postaci? >> Od urodzenia kozakiem się stałem, ale z tego co wiem to już można się utożsamiać. Jak ktoś ma ochotę zapraszamy. Można się utożsamić jako kozak. To jest bardzo charakterystyczny strój dla Atamana. Aczkolwiek to jest też zdobyczne.

>> Kozacy zbyt dobrą opinią Rzeczpospolitej jednak się nie cieszyli. Czy na Kresach też ich tak oceniano? >> A to zależy. A to zależy. Kozacy zaporcy co swoje za uszami mieli to dalej i mają. Ale tu plusy, żeby nie przysłoniły minusów. Czy na odwrót? >> Mądrze go do >> Nasiczy. W początkowym okresie istnienia władzą najwyższą było koło, czyli zgromadzenie wszystkich kozaków obecnych na miejscu. W okresie późniejszym, to jest w X wieku, rolę koła zajęła znacznie mniej demokratyczna Rada Kozacka. Na czele formacji zbrojnych natomiast stał Ataman. Jaką on miał władzę nad bracią kozacką?

>> Wszelaką. Wszelaką największą władzę nad kozakami miał Ataman. rządził. Aczkolwiek oni sami władzy jakkolwiek szeroko pojętej nie lubili, nie szanowali żadnej władzy. Mieli takiego swojego samozwańczego Atamana, ale ogólnie rzecz biorąc byli wolni.

>> Wasylista to znaczy być kozak >> Marcelica kucharka. Być kozakiem to być kozakiem to znaczy wstać rano, wytrzeć krew z oka, podnieść nerkę z ziemi i powiedzieć jak ja kocham poniedziałek. >> A jaką rolę w Siczy odgrywały kobiety zdradza Magdalena Gera. >> Karmię ich wszystkich, żeby mieli siłę przynosić mi to, czy to czy inne tam.

tematy. Wdzięczna grupa >> to jakie strawy gotowała w wasilicach? >> Głównie mięso, barszcz, kiszonki, grzyby. No i co tam >> przyniosą? >> Wśród kozaków nie brakowało też ludzi szalonych, o czym przekonuje nas Olaf Józefowski. >> Nazywasz? >> Ja jestem dziki. Jestem najbardziej dzikim ze wszystkich kozaków. >> Dlaczego? No jakoś tak wbiło mi się coś w nogę jak byłem mały i tak cały czas mnie boli i taki jestem wściekły z tego powodu. Tak mam taki pas piękny uszyty ze skóry y mojego pradziadka. No dla

dzikiego charakterystyczny. Dziki ma swój styl trochę. Zaporoscy kozacy do sułtana tureckiego. Ty sułtanie, diable turecki, ty przeklętego diabła, bracie i towarzyszu samego Lucyfera sekretarzu. I nie będziesz ty sukity synu, synów chrześcijańskiej ziemi pod sobą mieć. Walczyć będziemy z tobą, ziemią i

wodą. Kuna twoja matka. Kucharzu ty babiloński, ty kołodzieju macedoński, piwowarze jerozolimski, garbarzy aleksandryjski, ty świński pastuchu wielkiego małego Egiptu, świnio armeńska, podolski złodziejaszku, kołczanie tatarski, kacie kamienicki i błaźnie dla wszystkiego. Co na ziemi i pod ziemią.

O tak ci kozacy zaporoscy odpowiadają. Plugawcze. Ty nie będziesz ty nawet naszych świń wypasać. >> Czy można na podstawie starego listu zrobić przedstawienie, które będzie w stanie zaintrygować publiczność? Posłuchajmy, co o tym sądzą widzowie. Bardzo dobrze. >> Jesteśmy tutaj pierwszy raz >> i powiem szczerze, jesteśmy zachwyceni. Bardzo fajnie. To chyba takie >> więcej takich pomysłów i więcej takich przedstawień. >> To chyba fajne połączenie tutaj. Plener, zamek, jeszcze historia z kulturą. >> Jak najbardziej, jak najbardziej bardzo mile widziane to jest właśnie takie przedstawienia, takie spotkania ludzi, którzy tu przyjeżdżają na rowerach samochodami, no czy piechotą nawet niektórzy przechodzą. Fajnie, naprawdę super.

>> A co tobie się w tym przedstawieniu najbardziej podobało? >> Humor. >> Wesołe to było, nie? Bardzo wesołe to było. Dobry pomysł. >> Inaczej historia przedstawiona niż >> właśnie takie historycznie z takim wiązanką humoru. Bardzo fajnie. >> Super to było. Czy przybliżyło wam to troszeczkę może taką obraz kozaków? Jak to faktycznie wyglądało? Co myślisz? >> Myślę, że tak. Tak. Było to takie dotknięcie tamtych czasów z humorem, z dużą dawką humoru, >> bo wyobrażenie o kozakach chyba jest inne trochę, co? >> No kozak to jak sama nazwa mówi, ktoś jest kozakiem, czyli takim ostrym bohaterem. No i wydaje mi się tutaj było to przestrzebione w takim krzywym zwierciadle. Ale fajnie, ciekawie.

>> Słuchaj, zaskoczony taką formą prezentacji. >> No tak, tak, tak, tak. Bo to takie zrobione dość ciekawie, nie? >> A przyjeżdżałeś na wcześniejsze przedstawienia? >> Nie, nie, pierwszy raz tu jestem. >> To chyba będą następne. >> No postaramy się przyjechać. Myślę, że fajne jest to, że aktorzy próbowali tutaj zachęcić publicznej do współpracy, tak? Do >> tak było to tak dość dość ciekawie zrobione, w szczególności z dziećmi, nie? Bo dzieci to nasza przyszłość, nie?

>> Podobało się państwu >> to przedstawienie? Tak. >> Bardzo się podobało. No >> a pierwszy raz na takim czymś, czy tu? >> Tak, pierwszy raz. >> O, to jak żeście się dowiedzieli, że to jest? >> Na Facebooku było wydarzenia. I >> zaskoczona tymi kozakami, że tacy aktywni byli, że tak ludzie angażowali. >> No >> fajnie, fajnie. Więcej takich imprez. >> Słuchaj, skąd przyjechaliście? >> Z Rybnika. >> Z Rybnika. Tak. No to kawałeczek drogi. >> I takie wrażenie robi ten zamek tutaj, ta okolica. >> Tak elegancko. >> Będziecie przyjedziecie jeszcze kiedyś?

>> Tak, przyjedziemy oczywiście za tydzień. Natomiast przedstawienia zapamiętaliśmy taki morał, że na twarde i niebezpieczne usługi wystawiły nas król i ojczyzna, ale dozwoliły też zysków zakazanym innym zawodom. jedynie w orężu i odwadze cały nasz zysk, cały rząd pewniejsze są aniżeli z państwowej kasy zapłaty. W tym historycznym troszeczkę zabawnym przedstawieniu jak powiedziałeś, no jednak jednak ten morał jest istotny, ten przekaz, tak? >> Tak. >> Szczególnie dla młodych ludzi. To to właśnie to powiedzenie a to jest fragment to jest fragment przysięgi Lisowczyków gdzie kozacy przysięgali przed swoim wodzem aleandrem lisowskim herbujesz właśnie tą formułę przysięgli

>> w 1995 roku Andrzej Sośnierz założył fundację Zamek Chudów która dba i remontuje to co pozostało po starym zamku dzięki temu miejsce to stało się jedną z ciekawszych atrakcji Górnego Śląska. Po zawirowaniach spowodowanych pandemią u podnóża zamku znów dużo się dzieje.

>> No tak, rzeczywiście wróciliśmy do dobrej tradycji. co tydzień jakieś jakieś przedsięwzięcie artystyczne lub rekonstrukcyjne i to nie tylko zresztą są i imprezy, ale oczywiście zaplecze tutaj bardziej bardziej rozbudowane i na dużej łące i tu dawniej oberża teraz dworek przy

dworek przy przy zamku i nasza oferta jest tu bogatsza. Jest to dzisiaj labirynt w kukurydzy wycięty, więc mnóstwo atrakcji dla publiczności. No ale przede wszystkim ten program kulturalny, który restytuowaliśmy. No było tutaj najróżniejsze imprezy. Były dzień dziecka to dla dzieci, ale byli grecy, żołnierze, hoplici, były, byli wojowie, były, były stare samochody, był nawet i szpital polowy pokazany, był już teatr, a dzisiaj kolejne dwa przedstawienia teatralne będą tutaj miały miejsce. >> A co można było już zobaczyć i co jeszcze się wydarzy w najbliższym czasie? Tak, za tydzień jarmar średniowieczny, dwudniowa, a właściwie w trzecim dniu już będą w pierwszym dniu w piątek już się zaczną zjeżdżać zjeżdżać

wojowie, rycerze. Natomiast jarmiak odbędzie się w sobotę i w niedzielę za tydzień. Natomiast potem też będzie ciekawa impreza. gladiatorzy, rzymskie wojska będą procarze, którzy pokażą jak można było obsługiwać się procą i jak groźną była bronią proca nie ta takie na widełkach

drewnianych, ale taka prawdziwa proca to było śmiercionośne narzędzie. >> W zamku, a ściślej mówiąc, wieży zamkowej mieści się też muzeum. Jakie eksponaty tam znajdziemy? >> Na zamku mamy wystawę związaną z historią tego zamku. Yyy i no to mogę się tutaj pochwalić, wszystkie eksponaty, których może nie jest zatrzęsienie, ale wszystkie pochodzą z tego zamku, czyli kiedyś na tym zamku tych przedmiotów używali. To wszystko pochodzi z wykopalisk, co się udało wykopać. najczęściej skorupy, które niewiele niewiele znaczą, ale czasami udaje się coś całkowicie wykleić i to tam na górze w kolejnych salach jest zaprezentowane.

Zachęcam do No również i jest rzeźba, którą pozyskaliśmy z innego zamku, ale ten zamek jeszcze nie funkcjonuje. To jest z Kopic, rzeźba hala barwnika, która tam stała swego czasu. Udało się ją wykupić, zrekonstruować. tutaj stoi na zamku w Chudowie, więc na dziedzińcu

zamkowym też różne atrakcje. Zachęcam do zwiedzania. >> Jak zobaczyliśmy i usłyszeliśmy w samym zamku, a przede wszystkim u jego podnóża dużo się dzieje. Krzyżują się tam szlaki rowerowe. Warto więc wybrać się na taką rowerową wycieczkę, by zobaczyć zamek, przedstawienie plenerowe lub po prostu usiąść pod drzewami i odpocząć. [Muzyka]