Gawęda o beboku cz. 1

z psem radio ekspertów i pasjonatów [Muzyka] Dzień dobry przed mikrofonem Ada Duda a moim i państwa gościem jest Kamil Iwanicki badacz Górnego Śląska przewodnik gliwicki społecznych i twórca projektów regionalnych dzień dobry Dzień dobry państwu dzisiaj Porozmawiamy dzisiaj chciałem państwa wziąć w taką wycieczkę w nieznane świat pełen stworów demonów które kryły się dawniej a czasem

wciąż dzisiaj w okolicznych wsiach w powiecie gliwickim wciąż do dzisiaj dzieci słyszą o boku utopcu a także czasem nawet dorośli wspominają że w nocy przyszła do nich zmora nie wiem czy słyszałaś kiedyś o którym z takich stworów napewno słyszałem piosenkę o meluzynie pomelo synem powiedzmy dzisiaj jest najmniej będę mógł Może nie najmniej ale dzisiaj już jest dosyć jeśli legenda historia Urodziny są zapomniane ale ta wiatrowa pani zwana właśnie meluzyno mną podobno według jednej legendy była bardzo Próżna nie zajmowała się swoimi dziećmi tylko wolała cały czas dbać o siebie ita-test sensie zamiast zajmować się właśnie dziećmi zapychają zgubiła przez co ona Bóg się zdenerwował i zmienił ją wiatr i

ona teraz jeśli Jak jesienią albo wiosną słyszycie taki wiatr takim znaczy że Meluzyna nadchodzi szuka swoich dzieci i wtedy trzeba było schować bajtle do dom no bo mogła tam Lucyna porwać się w nocy albo w ciągu dnia w sumie kiedy wiatr wiał według drugiej legendy jeszcze tylko stary dokończyć tylko dokończę bo druga legenda była taka że milionach też był już na ale chciał jej celem było w posiadaniu stół koszul i kiedy ten Bóg zdenerwował się i

też wziął te wszystkie wstawiał wiatrem i te wszystkie koszule porwał Jana teraz z lata po świecie i szukać swoich koszul więc ten są takie dwie historie o meluzynie czyli gdzieś tam można trafić czyli Meluzyna funkcjonowało bardziej latem i jesienią Czy są jeszcze jakieś takie Potwory które były powiązane z jakąś porę roku albo działały częściej jakąś porę roku utopek Zimą na przykład nie działał bo utopcach napewno tez jednak chyba z najbardziej zachowanych do dzisiaj takich demonów Śląskich utopiec utopiec

czyli czyli po prostu takich nad wodą taki stworek małe większa większa żaba Taki zielony stworek z czerwonymi gablotami czerwonym spodnie i fioletową czule i po czym jeszcze można było go poznać że był niski i miał błony między palcami No nie wydaje się być niebezpieczne No bo tutaj on mnie atakował też wszystkich chociaż według różnych wersji atakował też Google według głównych głównie atakował mężczyzn pijanych którzy których to z

którymi lubił siedzieć tam z zażartować i potem ściągnąć ich dowody Czasem niektórzy mówili że to żaden utopek po prostu pan był pijany w żarty i sam wpadł do wody a żonie po prostu powiedział że a to utopek mnie wziął dowody więc więc tutaj tutaj tutaj różne wersje No ale też są jest mnóstwo legendą toku i każda wieś każdy staw rzeczka strumyk nawet czasem i krążę

miało swego topka który wciągał Brudził moczył czy też były legendy o jego córkach które nie wychodziły w na wieczorem i o północy musiały wrócić do do wody do rzeki jeśli nie wróciły to wtedy woda zmieniała się w krew a zły ojciec zły utopek mordował je więc tutaj środkiem tutaj takie te legendy Niektóre są też takie przerażające myślałam że to będzie taka Górnośląska wersja Kopciuszka ale wydaje się być bardziej brutalna No to niestety tak tak Czy są

jeszcze jakieś stwory które działały w jakiś konkretnych miejscach tak jak utopek nad jeziorami na przykład już możemy wrócić wracamy Trochę do domu jakby Odchodzimy z tych takich pól i wracamy do domu i stworzy stwór którego każdy może teraz już trochę mniej ale dawniej każde dziecko zostało na Śląsku to był babok który wychował się w ciemności zahle wikiem za szopką w piwnicy czas Trejo wszędzie tam

gdzie bo ciemnocie był smok tam bebop schował się nie wiem czy Ciebie rodzice straszyli bokiem nigdy na szczęście nigdy w taki Bebok bo zazwyczaj sensie każdy wyobrażam sobie inaczej ale jeśli tak zbierzemy te różne historie to zazwyczaj bo małym takim w ogłoszonym stworkiem z kijem w ręku W jednej w

jednej ręce miałki a w drugiej worek i do tego worka wkładam niegrzeczne dzieci więc tutaj tutaj ten utopek on też powiedzmy pełnią rolę takiego straszaka Jezusa powiedziałem utopek a sorry ten pełnił rolę takiego straszaka takiego żeby dzieci właśnie nie szły w miejsca które są niebezpieczne dla 4-5 latka i żeby żeby ten bok miał tamtą

swoją tą swoją mocą i od straszył żeby na przykład do piwnicy nie weszły 30 tam do jakichś takich miejsc zakazanych No a teraz miana od moich z moich gdzieś tam znajomi którzy mają dzieci dalej straszą potem bokiem bo to taka fajna nasz taki lokalny folklor który się zachował idąc dalej za lokalnym folklorem i kimś kto pilnuje żeby nie iść tam gdzieś nie powinno przypomniał mi się jeszcze że znam skarbnika No skarbnik No to jest chyba jednym z takich najbardziej wypromowany spoza poza Śląskiem tych takich naszych demonów No bo idąc do kopalni słyszy nawet w Wieliczce mówi się o skarbniku o Duchu kopalni który

pilnuje jest podziemne skarby z tym duchem kopalnie to też są różne legendy Według niektórych legend mówiono że to był zły właściciel kopalni których jeszcze był bardzo skąpy i bardzo źle traktował swoich pracowników i za karę za karę właśnie został tym skarbnikiem ale tak na przykład innej legendy Górnik które bardzo kocham swoją pracę i po prostu poprosił Boga żeby przejść na wyższą emeryturę w kopalni i w ten sposób on do dzisiaj pilnuje porządku w kopalni i czuć skarbnik on właśnie to bo jego główna rola kiedy wiesz był 19 wiek

wchodzili górnicy i on miał pilnować tego całego porządku Dlaczego nie wolno tego nie wolno robić w kopalni nie wolno gwizdać nie wiem dlaczego No bo nie słychać Nie słychać Co się dzieje w sensie możesz za wiesz musisz pod ziemią musisz słyszeć co się dzieje dookoła musisz też uważać na różne różne rzeczy i ten skarbnik on się pojawią pod różnymi postaciami tutaj też właśnie jeśli chodzi o Jakie zwierzęta można było spotkać Kiedyś potu w kopalni na przykład kanarek albo koń i czasem mówiono że to właśnie skarbnik przybierał postać zwierząt i on a ostrzegali przed niebezpieczeństwem No tutaj metanem czy ten czy różne właśnie kimś tąpnięcia mi no ale najbardziej popularne to jest taki wizerunek starszego pana starszego Górnika z brodą lampką które chodzi i prowadzi nas albo do bezpiecznego miejsca albo do skarbów które kryją się

w kopalni ale często Były historię o tym że Skargi lubił sobie zatopić z różnych górników robił to robi zrobić jakieś żarty dopiec im ale to jest ciekawe on nigdy praktycznie się nie odzywał skarbnik milczał tylko tylko pokazywał głową albo Wedding miastem

więc można było go źle zrozumieć czasem tak czasem dochodziło też do takiej sytuacji że jeśli Górnik był na przykład pijany na szychcie to mogło też to się dla niego źle skończyć bo skarbnik bardzo nie lubił Właśnie takich jak to się mówi No leniwych leniwych górników to jest taka bardzo męska

postać powiedzmy w Witam panią kojarzą nam się również mężczyźni najczęściej A czy są jakieś kobiece postacie jedziemy zostaniemy na sekundę w kopalni no to święta Barbara ale nie była takim demonem Śląskim tylko ona była tym dobrą właśnie duchem ona bykowa sie ale na Śląsku właśnie oprócz tej meluzyno których wcześniej wspominałem myśmy Jeszcze zmorę nie wiem czy do ciebie przyszła kiedyś nocy zmora nie na szczęście nie bo ja jeszcze częściej akurat moja moja koleżanka miała zmorę w

Teraz to się trochę inaczej nazywam inaczej się to tłumaczę ale słyszałem w zeszłym roku w Zabrzu jak dwie panie mówiły że przyszła domy zmora więc gdzieś tam tę historię wciąż dalej dalej są żywe teraz w ten sposób nazywamy paraliż sen Dokładnie tak ale kiedyś w nocy kiedy nie potrafią się obudzić i

człowiek czuje że coś na nich siedzi coś się dzieje Coś a nie potrafią się w obudzić starali sobie to wytłumaczyć właśnie poprzez tą zmorę tą zmorą tą zmorą to jest akurat wiele ciekawych historii takich Legend jak ludzie próbowali z nią walczyć jeśli chodzi o te poprzednie poprzednie stwory

No to powiedzmy aż tak niewyleczona jak ze zmorą was morele złożę na przykład też ciekawe King to był zmorą Kto został zmorą bo to była kobieta która nie wiedziała że zmorą bo miała dusza która jakby uciekła tak mówiono że ta dusza wędruje wędruje po świecie i właśnie

udusi w nocy sąsiadów czy osoby które które nawet nie mam pojęcia że że jakoś wpływa na ich życie i tutaj ta zmora można było walczyć z nią kilku takich kilkoma sposobami taki najłatwiejsze najbardziej zabawne to mówiono zmorą Przyjdź jutro z rana dam z chleba z masłem no i jeśli przyszła rano zmora No

to trzeba było dać jedną kromkę z masłem i już więcej nas nie nas niepokoiła ale skuteczne rozwiązania tak ale było też kilka takich rozwiązań które do końca dzisiaj byśmy potraktowali z uśmiechem na ustach jak na przykład to że kładziono miotłę do góry nogami miało to zmylić zaklejane wszystkie dziurki w w

oknach drzwiach żeby ona nie miała jak wejść z pana do góry nogami i żeby one nie siadała na wtedy na klatce piersiowej tylko na nogach więc nas nie dusiła ale jeszcze z takich takich Jeśli na przykład zobaczyliśmy słomkę w drzewku wzorce z kluczy i wtedy

byśmy ją złamali gdyby się okazało że to zmora to była właśnie zmora A na drugi dzień znaleźlibyśmy przepołowiony zwłok mówiono właśnie że zmora Też tak czasem pojawiała się w postaci na przykład słomki albo jakiegoś buta w tym domu właśnie tak ranię w takiej takiej dziwnej postaci bardzo serdecznie kot jeszcze czasem też czego kot szczerze mówiąc jakby łatwo mi wytłumaczyć sobie tłumaczenie że skarb pojawia się w

postaci kanarka albo konia jakby wiemy teraz że to są zwierzęta które mogą wykonać wyczuwać jakieś wstrząsy albo jakiś gaz natomiast takie odwracanie miotły wydaje się być absurdalne to też Warto też pamiętać że te wszystkie postacie one się pojawiały w pewnym rodzajem na takim przygranicznej postawę albo czasie Albo miejscu i tutaj jeśli chodzi o zmora ona się pojawiała zawsze około północy więc mamy dawniej ludzie

wierzyli powiedzmy w tą taką mistyczność życia właśnie zauważyli zauważyli takie kwestie jak że o 0:00 przychodzi zmora i tutaj szuka na takich też sposobów powiedzmy bardziej niekonwencjonalnych jak tam miotła na przykład skarbnik też był przez karmnik

No też zazwyczaj pojawiał się albo 12 albo o północy więc wtedy czasowo mamy też właśnie podobną kolejna postać która też się pojawiały o 12 bo to była południca południca szczególnie na wsiach na polu przychodziła z taka kobieta starsza No taka przerażająca postać nie która te obrazy jak ludzie rysowali jak sobie wyobrażali są naprawdę przerażające i ona atakowała

ludzi którzy byli wciąż na na polu o 12:00 No bo 12 największe słońce trzeba iść do domu na obiad a nie siedzieć na polu i ona właśnie przestrzegała a ci którzy na przykład dostawali na tym polu No to albo i nogi włamała albo pójść cała czyli wstała więc czasem czasem dochodziło do takich powiedzmy no to teraz południca też była taką groźną postacią albo też różne ich rodzaje tych południc bo też była taka która atakowała dzieci bawiące się na polu tutaj tutaj jest też też to ona to jest ten wątek południce jest dosyć taki ciekawy na dzisiaj chyba już jadąc traktorem nikt się nie boi że południce go zaatakuje przed mikrofonem Ada Duda a moim i państwa gościem był Kamil Iwanicki badacz Górnego Śląska przewodnik gliwicki społecznych i twórca projektów regionalnych

radio ekspertów i pasjonatów